फसल कैलेंडर | Crop Calendar India: Kharif, Rabi, Zaid

अंतिम समीक्षा / Reviewed: 21 Oct 2026आधार / Basis: सामान्य कृषि मौसम (खरीफ, रबी, जायद)

भारत में फसलें तीन मौसमों में उगाई जाती हैं: खरीफ (मानसून, जून–अक्टूबर), रबी (सर्दी, अक्टूबर–मार्च) और जायद (गर्मी, मार्च–जून)। नीचे प्रमुख फसलों की सामान्य बुवाई और कटाई का समय है। Use this crop calendar to plan sowing and harvesting.

फसल / Cropमौसमबुवाई का समय / Sowingकटाई का समय / Harvest
धान / Paddyखरीफजून–जुलाई (नर्सरी), रोपाई जुलाईअक्टूबर–नवंबर
मक्का / Maizeखरीफजून–जुलाईसितंबर–अक्टूबर
सोयाबीन / Soybeanखरीफजून–जुलाईसितंबर–अक्टूबर
कपास / Cottonखरीफअप्रैल–जूनअक्टूबर–जनवरी
बाजरा / Bajraखरीफजून–जुलाईसितंबर–अक्टूबर
ज्वार / Jowarखरीफजून–जुलाईसितंबर–अक्टूबर
अरहर (तुअर) / Turखरीफजून–जुलाईनवंबर–जनवरी
उड़द / Uradखरीफजून–जुलाईसितंबर–अक्टूबर
मूंगफली / Groundnutखरीफजून–जुलाईसितंबर–अक्टूबर
गेहूं / Wheatरबीअक्टूबर–दिसंबरमार्च–अप्रैल
सरसों / Mustardरबीअक्टूबरफरवरी–मार्च
चना / Gramरबीअक्टूबर–नवंबरफरवरी–मार्च
मसूर / Lentilरबीअक्टूबर–नवंबरफरवरी–मार्च
जौ / Barleyरबीअक्टूबर–दिसंबरमार्च–अप्रैल
मटर / Peaरबीअक्टूबर–नवंबरफरवरी–मार्च
आलू / Potatoरबीअक्टूबर–नवंबरजनवरी–मार्च
मूंग (ग्रीष्म) / Summer moongजायदमार्च–अप्रैलजून
तरबूज / Watermelonजायदफरवरी–मार्चमई–जून
खीरा / Cucumberजायदफरवरी–मार्चअप्रैल–जून
खरबूजा / Muskmelonजायदफरवरी–मार्चमई–जून

समय राज्य, जलवायु, किस्म और मानसून के आगमन के अनुसार बदलता है। ये सामान्य अवधियाँ हैं; अपने क्षेत्र की स्थानीय सलाह को प्राथमिकता दें।

खरीफ, रबी और जायद में अंतर / Kharif, Rabi and Zaid

खरीफ फसलें मानसून की शुरुआत (जून–जुलाई) में बोई जाती हैं और सितंबर–अक्टूबर में कटती हैं, जैसे धान, मक्का, सोयाबीन, कपास। रबी फसलें अक्टूबर–दिसंबर में बोई जाती हैं और मार्च–अप्रैल में कटती हैं, जैसे गेहूं, चना, सरसों। जायद फसलें रबी और खरीफ के बीच गर्मी में उगाई जाती हैं, जैसे तरबूज, खीरा, ग्रीष्मकालीन मूंग। फसलों के सरकारी समर्थन मूल्य के लिए MSP कैलकुलेटर और आज के बाज़ार भाव के लिए मंडी भाव देखें।

FAQ

गेहूं की बुवाई कब करें?

सामान्यतः अक्टूबर से दिसंबर के बीच; समय पर बुवाई के लिए नवंबर का समय आम तौर पर उपयुक्त माना जाता है। अपने क्षेत्र की किस्म के अनुसार स्थानीय सलाह लें।

खरीफ की फसलें कौन-सी हैं?

धान, मक्का, सोयाबीन, कपास, बाजरा, ज्वार, अरहर, उड़द, मूंग और मूंगफली प्रमुख खरीफ फसलें हैं।

रबी की फसलें कब कटती हैं?

अधिकांश रबी फसलें फरवरी से अप्रैल के बीच कटती हैं।

⚠ यह जानकारी सामान्य मार्गदर्शन के लिए है। अपने क्षेत्र के कृषि विज्ञान केंद्र (KVK) / कृषि विभाग से पुष्टि करें। देखें Disclaimer.

General guidance only. Sowing and harvest windows vary by state, variety, rainfall and year. Check with your local Krishi Vigyan Kendra (KVK) or state agriculture department before planting. The Harvest is an independent information website and is not affiliated with any government body.